01/10/2026

Chiến dịch “Tin AI?” tại TP.HCM: Trang bị kỹ năng phòng vệ số và kiểm chứng tin giả cho sinh viên

Bản tin VTV1 đưa tin TS. Tạ Bích Loan và chương trình tập huấn Tin AI phòng chống tin giả tại Trường Đại học Văn Lang

Chiều 28/9/2026, tại Trường Đại học Văn Lang (TP.HCM), Media AI Lab phối hợp cùng Liên minh Niềm tin số (DTA) và các đối tác tổ chức chương trình tập huấn “Chiến dịch Tin AI?: Kiểm chứng tin giả – Nhận diện bẫy nhận thức và kỹ năng phòng vệ số”. Sự kiện đã thu hút đông đảo sinh viên từ các trường đại học lớn trên địa bàn TP.HCM, trang bị cho người trẻ chiếc “la bàn kiểm chứng” cùng bộ công cụ phòng vệ số thiết thực trước làn sóng tin giả tinh vi do trí tuệ nhân tạo tạo sinh.

1. Không gian tập huấn sôi nổi tại Trường Đại học Văn Lang

Tiếp nối thành công của đợt tập huấn đầu tiên diễn ra tại Học viện Ngoại giao (Hà Nội) vào tháng 8/2026, chương trình tập huấn tại TP.HCM tiếp tục mở rộng quy mô với sự tham gia của đông đảo sinh viên đến từ Trường Đại học Văn Lang, Trường Đại học Công nghệ TP.HCM (HUTECH), Trường Đại học Kinh tế – Tài chính TP.HCM (UEF) và Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT).

Sự kiện có sự đồng hành chuyên môn của Media AI Lab, Khoa Quan hệ Công chúng và Truyền thông (Trường Đại học Văn Lang), Liên minh Niềm tin số (DTA), Tập đoàn Tài chính Công nghệ MoMo cùng đại diện Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Công an TP.HCM).

Đại diện Media AI Lab, Ban Giám hiệu Trường ĐH Văn Lang, Liên minh Niềm tin số DTA và các chuyên gia

Đại diện Media AI Lab, Ban Giám hiệu Trường ĐH Văn Lang, Liên minh Niềm tin số (DTA), MoMo và các chuyên gia tham dự chương trình chiều 28/9/2026. Ảnh: BTC.

Phát biểu tại chương trình, TS. Võ Văn Tuấn – Phó Hiệu trưởng kiêm Trưởng Khoa Quan hệ Công chúng và Truyền thông, Trường Đại học Văn Lang – nhấn mạnh rằng trong kỷ nguyên truyền thông số có sự tham gia sâu rộng của AI, tin giả và thông tin thao túng đang len lỏi vào đời sống giới trẻ với tốc độ chóng mặt. Việc hình thành thói quen “Kiểm trước – Tin sau” không chỉ là kỹ năng phòng vệ cá nhân mà còn là trách nhiệm xã hội của mỗi công dân số trẻ nhằm xây dựng một môi trường thông tin an toàn, minh bạch.

2. Vì sao người trẻ vẫn xem nội dung AI “vô tri” và sập bẫy tin giả?

Một trong những chủ đề thảo luận thu hút sự chú ý đặc biệt tại buổi tập huấn là nghịch lý: Tại sao nhiều người trẻ rất giỏi công nghệ, biết rõ một video là do AI dựng hoặc nội dung mang tính “vô tri”, câu view giật gân, nhưng vẫn xem hết tập này sang tập khác, thậm chí vô tình bấm chia sẻ và phát tán?

TS. Lê Vũ Điệp đại diện Khoa Quan hệ Công chúng và Truyền thông Trường ĐH Văn Lang

TS. Lê Vũ Điệp (Khoa Quan hệ Công chúng và Truyền thông, Trường ĐH Văn Lang) phân tích các bẫy nhận thức tâm lý khiến người trẻ dễ tin vào nội dung giật gân, vô tri trên mạng xã hội. Ảnh: BTC.

Tại chương trình, TS. Lê Vũ Điệp cùng các chuyên gia tâm lý và truyền thông đã phân tích ba “bẫy nhận thức” (cognitive biases) phổ biến mà mạng xã hội và các thuật toán AI đang khai thác triệt để:

  • Thiên kiến xác nhận (Confirmation Bias): Người dùng có xu hướng tin ngay và muốn chia sẻ những nội dung phù hợp với định kiến hoặc cảm xúc sẵn có, bỏ qua khâu đối chiếu tính xác thực.
  • Hiệu ứng hào quang (Halo Effect): Thông tin dễ được tin tưởng nếu gắn kèm hình ảnh người nổi tiếng, chuyên gia uy tín hoặc giả mạo giao diện của các cơ quan báo chí, tổ chức nhà nước.
  • Tâm lý đám đông và hiệu ứng sợ bỏ lỡ (Bandwagon & FOMO): Khi thấy thông tin đạt triệu view hoặc đang lan truyền với tốc độ lớn, người dùng dễ dàng bấm tương tác mà không kịp lường trước hậu quả.

Các chuyên gia cảnh báo rằng sự nguy hại của các nội dung “vô tri” không chỉ dừng lại ở việc làm tiêu tốn thời gian, mà còn làm xói mòn khả năng tập trung, gây chai sạn cảm xúc và hạ thấp chuẩn mực đánh giá thông tin của công chúng trẻ.

3. Cảnh báo từ cơ quan chức năng: Kịch bản lừa đảo cá nhân hóa nhắm vào sinh viên

Chia sẻ tại sự kiện, Đại úy Nguyễn Lương Gia Khánh (Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an TP.HCM) đưa ra những dẫn chứng thực tế về các thủ đoạn lừa đảo và phát tán tin giả ngày càng tinh vi trong thời kỳ AI.

Đại úy Nguyễn Lương Gia Khánh - Phòng An ninh mạng Công an TP.HCM trao đổi với sinh viên

Đại úy Nguyễn Lương Gia Khánh (Phòng An ninh mạng, Công an TP.HCM) phân tích các kịch bản lừa đảo cá nhân hóa và hướng dẫn sinh viên kỹ năng phòng vệ số. Ảnh: K.Anh / Báo Tuổi Trẻ.

“Hãy loại bỏ ngay suy nghĩ rằng người trẻ giỏi công nghệ thì ít nguy cơ trở thành nạn nhân. Các đối tượng xấu hiện nay dựng sẵn kịch bản riêng cho từng nhóm đối tượng cụ thể. Với sinh viên, chúng thường đánh trúng tâm lý tìm kiếm việc làm thêm, học bổng, cơ hội du học, hoặc giả mạo cơ quan chức năng để đe dọa.”

Đại úy Nguyễn Lương Gia Khánh – Phòng An ninh mạng, Công an TP.HCM

Theo Đại úy Khánh, các hình thức lừa đảo hiện nay không chỉ dừng lại ở một cuộc gọi giả danh hay đường link mạo danh, mà còn kết hợp công nghệ deepfake (khuôn mặt, khẩu hình) và voice cloning (sao chép giọng nói) để đánh lừa người thân, bạn bè. Đáng chú ý là thủ đoạn dụ dỗ sinh viên cài đặt ứng dụng chứa mã độc với lý do “cập nhật định danh điện tử” hoặc “nhận học bổng”, từ đó chiếm quyền điều khiển thiết bị và thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản.

4. “La bàn 4 câu hỏi” và Cẩm nang nhận diện 3 vùng thông tin

Để giúp sinh viên không bị lạc lối trong “ma trận” tin giả, ban tổ chức đã giới thiệu Cẩm nang kiểm chứng tin giả với mô hình phân loại 3 vùng thông tin:

  • Vùng an toàn (Safe Zone): Thông tin có nguồn gốc minh bạch, xác định rõ chủ thể chịu trách nhiệm, có dữ liệu đối chiếu khách quan, ngữ cảnh trọn vẹn và không mang động cơ thao túng cảm xúc hay vụ lợi.
  • Vùng nguy hiểm (Danger Zone): Thông tin nặc danh, giật gân cực đoan, sai lệch sự thật hiển nhiên hoặc dẫn dụ người đọc click vào liên kết độc hại, cung cấp mã OTP/thông tin cá nhân.
  • Vùng bẫy (Trap Zone) – Vùng rủi ro cao nhất: Thông tin pha trộn tinh vi giữa 80% sự thật và 20% chi tiết bị cắt ghép, bóp méo ngữ cảnh bằng hình ảnh, âm thanh AI. Đây là vùng khiến người đọc dễ tin nhất vì những tình tiết ban đầu hoàn toàn có thật.

Bên cạnh đó, các chuyên gia gợi ý mỗi bạn trẻ nên trang bị chiếc “la bàn tư duy” gồm 4 câu hỏi tự vấn trước khi bấm nút like, bình luận hoặc chia sẻ bất kỳ thông tin nào trên mạng xã hội:

  • Câu hỏi 1: Ai được lợi khi thông tin này được lan truyền rộng rãi?
  • Câu hỏi 2: Hậu quả thực tế nếu đây là tin sai sự thật hoặc nội dung bóp méo là gì?
  • Câu hỏi 3: Đã có nguồn tin chính thống, cơ quan chức năng hoặc báo chí uy tín nào xác nhận hay chưa?
  • Câu hỏi 4: Có nhất thiết phải tương tác hoặc chia sẻ ngay lúc này hay không?

Vài giây dừng lại để tự vấn chính là “vùng đệm an toàn” giúp lý trí kịp can thiệp trước khi cảm xúc nhất thời chi phối hành vi.

5. Thực chiến đối mặt tin giả qua gameshow và trải nghiệm sinh viên

Điểm nhấn tạo nên sức hút của chương trình là phần thực hành tương tác sôi nổi dưới hình thức gameshow. Hàng trăm sinh viên đã trực tiếp tham gia xử lý các tình huống giả lập: phân tích các đoạn video deepfake, đối chiếu các bài đăng có dấu hiệu thao túng cảm xúc, sử dụng công cụ tìm kiếm hình ảnh ngược (Reverse Image Search) và truy xuất nguồn gốc thông tin.

Sinh viên các trường đại học tại TP.HCM thảo luận sôi nổi về nhận diện tin giả tạo sinh bởi AI

Sinh viên tích cực tham gia các thử thách mô phỏng, trực tiếp phân tích hình ảnh và video deepfake để tìm dấu hiệu giả mạo. Ảnh: BTC.

Sinh viên Phạm Công Việt (Trường Đại học Văn Lang) hào hứng chia sẻ: “Sau buổi tập huấn hôm nay, bài học lớn nhất mà em rút ra được là nguyên tắc ‘chậm lại’. Khi đối diện với một thông tin gây xúc động mạnh, tức giận hay quá giật gân, mình cần bình tĩnh kiểm tra nguồn gốc từ các cơ quan báo chí chính thống và người có thẩm quyền trước khi đưa ra nhận định.”

Sinh viên thảo luận nhóm và trao đổi cẩm nang kiểm chứng tin giả

Không khí thảo luận nhóm sôi nổi giữa sinh viên các trường ĐH Văn Lang, HUTECH, UEF và Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông. Ảnh: BTC.

6. Sứ mệnh của Media AI Lab: Đồng hành kiến tạo phòng tuyến số nhân văn

Đại diện Media AI Lab, TS. Nhà báo Tạ Bích Loan khẳng định tầm quan trọng của việc rèn luyện tư duy phản biện trong thời đại số:

“Việc không vội tin, chia sẻ hay đưa ra kết luận khi chưa xác thực là bước đầu tiên để hạn chế sự lan truyền của tin giả. Tư duy phản biện và thói quen đánh giá, kiểm chứng nguồn tin đóng vai trò then chốt giúp người trẻ làm chủ thông tin trên không gian mạng.”

TS. Nhà báo Tạ Bích Loan – Đại diện Media AI Lab

Với Media AI Lab, các hoạt động tập huấn thực chiến như “Chiến dịch Tin AI?” tại Hà Nội và TP.HCM không đơn thuần là những buổi truyền tải kiến thức lý thuyết, mà là một phần trong cam kết dài hạn về Nghiên cứu & Đào tạo. Lab hướng tới việc đồng hành cùng các trường đại học, cơ quan báo chí và các tổ chức công nghệ để đặt con người, năng lực sáng tạo và đạo đức truyền thông ở vị trí trung tâm trong quá trình chuyển đổi số.

Xem thêm

Nguồn tham chiếu & Báo chí đưa tin